Yapay zekâ asistanları hayatımızı hızlandırıyor, ama bazen bizi yanlış yöne de sürükleyebiliyor. Peki bu “dijital yardımcılar” gerçekten ne kadar güvenilir? 2024’te yapılan uluslararası bir araştırma, ChatGPT’nin verdiği akademik kaynakların %92’sinin gerçekte hiç var olmadığını ortaya koydu (Safdar ve ark., 2024). Çalışmada, araştırmacılar 70+ alanda sohbet botundan bibliyometrik atıf istiyor; 519 yanıtın %92’si literatürde karşılığı olmayan “uydurma” kayıtlar çıkıyor. Bu sonuç, botların özellikle kaynak üretimi ve özetleme işlerinde nasıl yanıltabildiğini net gösteriyor. Bu oran, hızla büyüyen dijital dünyada “kör güven” riskini daha da görünür kılıyor.
1) Doğru Gibi Görünen Yanlışlar
Yapay zekâ araçları (AI tools), çoğu zaman akıcı, etkileyici ve tutarlı yanıtlar veriyor. Ancak bu yanıtların “doğru” olması, “var” oldukları anlamına gelmiyor. Akademik içerik, tıbbi veri veya finansal bilgi üreten modeller, bazen hiç var olmayan makaleler, yazarlar ve DOI numaraları “uydurabiliyor”.
Bunun nedeni, bu sistemlerin bir bilgi tabanı (knowledge base) değil, örüntü tanıma motoru (pattern generator) olması. Yani, yazdığı her cümle gerçeğe değil, olasılığa dayanıyor.
2) Görünmeyen Risk: Kararları Otomatikleştirmek
Bir diğer kritik risk, karar süreçlerini tamamen bu araçlara devretmek. Örneğin, artık bazı yapay zekâ sistemleri bir web sayfasında insan gibi tıklama, kaydırma ve form doldurma işlemleri yapabiliyor. Google DeepMind’ın Gemini 2.5 Computer Use modeli; tarayıcıda buton tıklayabilen, form doldurabilen ajanlar yapılmasına izin veriyor. Geliştirici dokümanı açık: Erken aşamada hata ve güvenlik zafiyetleri olabilir; önerilen aksiyonlar uygun/safe olmayabilir. Yani, iş akışını hızlandırırken yanlış formu gönderen, “phishing” sayfasına tıklayan bir ajanı da siz çağırmış olabilirsiniz. blog.google+1
Bu durum kulağa verimli gelse de tehlike şurada: Yapay zekâ yanlış bir bağlantıya tıklarsa, kişisel verileriniz veya kurum bilgileriniz sızabilir.
Bu yüzden “aracı ajanlara güvenmeden önce kuru test (dry run)” yapmak gerekir.
Kuru test, önce deneme ortamında, sahte (dummy) verilerle sistemi test etmek demektir. Gerçek formları, şifreleri veya kişisel kayıtları girmeden önce sistemin davranışını gözlemlemek, güvenliğin ilk adımıdır.
3) Popülerlik, Doğruluk Anlamına Gelmez
Yapay zekâ araçları birer “trend” hâline geldi. Milyonlarca kullanıcı ChatGPT, Gemini, Claude, Sora gibi sistemleri her gün deniyor.
OpenAI’nin video uygulaması Sora, ABD App Store’da ilk haftada 627 bin indirme gördü; ChatGPT’nin ilk haftasını aşan bir ivme. Güzel ama şunu hatırlayın: Popülerlik ve doğruluk. aynı şey değildir. Özellikle görsel/video üretiminde derin sahte içerikler yaygınlaştıkça, görsel güvenlik ve telif sorunları kişisel risk alanına dönüşüyor. The Verge
Araçların “çok kullanılıyor olması”, “doğru sonuç veriyor” anlamına gelmiyor. Yani popülerlik, denetimi gereksiz kılmaz. Dijital okuryazarlık artık “hangi aracı kullanacağını bilmek” kadar, “neye güvenmemek gerektiğini anlamakla da ilgili.
4) Bilgi Gücü Yerini Sorgulama Gücüne Bıraktı
Bugünün dijital dünyasında asıl güçlü olan, bilgiye en hızlı ulaşan değil; ulaştığı bilgiyi sorgulama refleksi gelişmiş olandır.
Akademisyenler, yöneticiler, sağlık çalışanları için “akıllı şüphe” refleksi, yeni çağın en kritik becerisidir.
Anthropic’in Claude Sonnet 4.5 için “kodlama/ajanlarda en iyi” iddiaları ve güncel güvenlik metrikleri var; ancak geliştirici politikaları ve sistem kartları bile “insan denetimini” vurguluyor. Mesaj net: En iyi model bile vizyon, etik ve bağlam olmadan sizi yanıltabilir. anthropic.com+2anthropic.com+2
Bir bilginin doğruluğunu iki farklı kaynakla kontrol etmek, bilinmeyen kaynakları doğrudan sorgulamak, riskleri ciddi biçimde azaltır.
Yeni Dönemin Kuralı: Teknolojiye Hâkim Ol, Teslim Olma
Yapay zekâ sistemleri muazzam bir güç sunuyor, evet. Fakat bu gücü kullananın kim olduğu, yani sizin farkındalığınız, hâlâ belirleyici unsur.
Unutmayın: Teknolojiyi yöneten akıl, onu sorgulayan akıldır. Kendi uzmanlığını: “çekirdek” alanını her gün besle. Botlar, hız verir; ama uzmanlığı vermez. Günün sonunda imzan senin aklın.
Kör güven çağını geride bırakıp akıllı şüphe çağını başlatmanın tam zamanı.
İlgili Makale için: Safdar, M., Siddique, N., Gulzar, A., Yasin, H., & Khan, M. A. (2024). Does ChatGPT generate fake results? Challenges in retrieving content through ChatGPT. Digital Library Perspectives, 40(4), 668–680. https://doi.org/10.1108/DLP-01-2024-0006